Volgens de World Travel & Tourism Council (WTTC) groeit het aandeel van zakenreizen binnen zowel het vlieg- als treinverkeer in Nederland en Europa. Daarbij is steeds vaker sprake van zogeheten bleisure-reizen, waarbij zakelijke reizen en vrije tijd worden gecombineerd, vaak met een weekendstart. Toch ontbreekt nog altijd een centrale dataset die statistieken per modaliteit (vliegtuig versus trein) en zakelijk versus privé systematisch verzamelt en vergelijkbaar maakt.

Tekst: Monica Rijpma
 

Het CBS publiceert uitgebreide cijfers over passagiersstromen in Nederland, maar splitst deze niet uit naar zakelijke- versus privéreizen. Voor vliegverkeer bestaan op Europees en mondiaal niveau goede zakenreisstatistieken, onder meer van de Global Business Travel Association (GBTA), de grootste internationale brancheorganisatie voor zakelijke reizen. Voor zakelijk treinverkeer daarentegen zijn nauwelijks openbare statistieken beschikbaar.

Deze versnippering van data was voor BT4Europe (zie kader onderaan), aanleiding om in mei een workshop te organiseren gericht op betere Europese coördinatie van dataverzameling. Het doel: snel meer inzicht krijgen om zo duurzaam reisbeleid op Europees niveau verder te stimuleren.

De cijfers spreken voor zich. Internationale zakenreizen vormen een groot en groeiend aandeel in de Europese economie, en duurzame mobiliteit staat nog steeds hoog op de agenda. Binnen dit aandeel hebben de zakenreizen per trein in de afgelopen jaren een bescheiden vlucht genomen (vergeef de woordspeling). Het is nog geen rage, maar waar de trein jarenlang gold als een charmant maar omslachtig alternatief voor het vliegtuig, wint het Europese spoor gestaag terrein. Stap voor stap ontwikkelt de trein zich tot het duurzame vervoersmiddel van keuze voor korte zakelijke reizen binnen Europa.

Cijfers

De cijfers van coalitie Anders Reizen (zie kader onderaan) zijn veelzeggend: op populaire trajecten tot 400 kilometer, zoals naar Brussel, Londen en Parijs, kiest inmiddels 80 procent van de Nederlandse zakenreizigers voor de trein. Ook bij langere reizen tot 700 kilometer is de verschuiving opvallend: vóór de pandemie reisde slechts 1 procent per trein; in 2024 is dat meer dan 20 procent.

Cijfers van de NS laten zien dat in 2025 maar liefst 597 kiloton CO-uitstoot werd vermeden doordat reizigers kozen voor het spoor. Dat cijfer geldt alleen al voor het Nederlandse gedeelte van het traject en is vergelijkbaar met de jaarlijkse uitstoot van 300.000 auto's.

De praktijk: nog veel drempels

Er zijn nog volop struikelblokken. Een hardnekkig probleem is de gebrekkige integratie van trein en vliegreizen in bestaande boekings- en rapportagesystemen. Voor grensoverschrijdend ver-keer tussen Nederland en België en voor bijvoorbeeld Eurostar valt het mee. De hogesnelheidstreinmaatschappij zet volop in op verbeterde verbindingen tussen Nederland, België, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Eurostar speelt in op die praktische behoefte met een boekingsapp voor intermediairs en bedrijven en met vereenvoudigde boekingssystemen.

Toch zijn buiten de grote knooppunten zoals Londen, Parijs en Brussel grensoverschrijdende treinreizen voor Travel Managers en TMC's nog moeilijk boekbaar via de gangbare systemen. De passagiersrechten zijn binnen Europa nog inconsistent: bij vertragingen en annuleringen gelden per land en soms per operator andere regels. Voor bedrijven levert dat een onbeheersbaar risico op, en het bemoeilijkt zowel de beleidshandhaving als de duty of care. Werkgevers dragen verantwoordelijk-heid voor hun medewerkers, ook onderweg en reiscomfort heeft directe gevolgen voor welzijn en productiviteit.

Locatie speelt een rol. Zakenreizigers in de Randstad hebben relatief eenvoudig toegang tot internationale treinverbindingen. Wie in het zuiden, oosten of noorden van het land werkt, moet vaak eerst naar Amsterdam, Rotterdam of Schiphol reizen. Vanuit Groningen zijn treinreizen naar Berlijn en Hamburg goed te doen met slechts één overstap. Ook voor Parijs is de trein een aantrekkelijk alternatief. Voor Londen blijft vanuit Groningen het vliegtuig voor velen aantrekkelijker. De combinatie van overstap, aansluiting en mogelijke vertragingen onderweg levert een te lange voorreis op die zwaar weegt in de totale reistijd.

Europa in beweging

De EU staat niet stil. Verschillende Europese spoorwetgevingspakketten zijn erop gericht het spoor veiliger, meer interoperabel en minder bureaucratisch te maken. Zo geldt er voor korte inter-nationale zakenreizen inmiddels een uitzondering voor het A1-formulier, het administratieve document rondom werk-nemersverzekering tijdens zakenreizen. Een andere stap vooruit is de adoptie van CountEmissionsEU, een eenduidige methodologie voor CO2-berekeningen die Europese vergelijkingen eindelijk mogelijk maakt. Dit zijn tastbare resultaten van het werk van BT4Europe, dat nu ook stappen zet om het aandeel van zakenreizen in het totale Europese treinverkeer in kaart te brengen. Want meten is weten. De trend in Europa is helder: vereenvoudiging, niet deregulering.

Ook de markt beweegt snel. De verbinding Amsterdam-Londen illustreert dat treffend: in 2020 reden er twee Eurostartreinen per dag op dit traject; in 2025 zijn dat er vijf. Met 900 stoelen per trein vertegenwoordigt dat een aanzienlijke vervanging van vliegtickets. Platformen zoals Amadeus, Atriis, Goelett en S4BT bieden bedrijven de mogelijkheid om de volledige zakenreis op één plek te boeken, inclusief complexe internationale trajecten. Met betere data kan BT4Europe op Europees niveau bijdragen aan innovatie, zowel vanuit de publieke als de private sector.

Van ambitie naar Europees netwerk

Internationale zakenreizen laten zien dat Europa een reële kans heeft zich te positioneren als de best verbonden zakelijke mobiliteitszone ter wereld. Dat is mede dankzij de al bestaande infrastructuur van spoorwegen. Voor Nederland werkt SkyRail met een concrete actie-agenda aan betere aansluiting tussen trein en vliegtuig. Daarnaast spelen de EU-spoorwetgevingspakketten een belangrijke rol.

Gezien het grote aantal betrokken stakeholders is een integrale aanpak een uitdaging maar onmisbaar. Organisaties als BT4Europe, NATM en Anders Reizen leg-gen daarvoor samen met de spoorwegen zelf een solide basis. Verder op weg naar een duurzaam Europees spoornetwerk, en wie weet, ooit een echt Europees spoorwegboekje.

 

Deze organisaties zetten zich in voor een duurzaam Europees spoornetwerk

In 2022 werd BT4Europe opgericht, het Europese netwerk van Business Travel Associaties, met de Nederlandse beroepsvereniging NATM als een van de koplopers. De NATM behartigt sinds oprichting in 1972 de belangen van professionals die dagelijks verantwoordelijk zijn voor reisbeleid, inkoop en beheer van zakelijke reizen binnen Nederlandse en multinationale organisaties. Duurzaamheid maakt al meer dan een kwart eeuw deel uit van de missie van NATM. Vanuit hun positie zien de leden precies waar de Nederlandse zakelijke reisindustrie staat als het gaat om Europese treinreizen. Er wordt voortdurend gekeken naar wat werkt, wat niet werkt, en wat er nodig is om de stap van ambitie naar praktijk te zetten.

Coalitie Anders Reizen werd in 2015 opgericht vanuit werkgeversinitiatieven, met als doel de overgang naar duurzame zakelijke mobiliteit te versnellen. Meer dan zeventig grote werkgevers, samen goed voor ruim een half miljoen werknemers, en talrijke mkb-supporters zijn aangesloten. De missie zet door, ook nu de duurzaamheidsagenda in sommige landen onder druk staat.